هر ساختمانی در برابر آتش‌سوزی نقاط قوت و ضعف خودش را دارد؛ چه یک مجتمع مسکونی پنج‌طبقه باشد، چه یک مرکز خرید یا یک کارخانه. محاسبه رتبه ایمنی ساختمان ( ADER ANALYZER ) راهی ساده است تا این نقاط قوت و ضعف به یک عدد روشن تبدیل شود. این عدد نشان می‌دهد ساختمان شما الان در چه وضعیتی است و برای رسیدن به وضعیت مطلوب باید چه کارهایی انجام دهید.

بیشتر مالکان و مدیران ساختمان تا وقتی حادثه‌ای پیش نیامده یا بازرس سر نرسیده، سراغ ارزیابی ایمنی ساختمان نمی‌روند. اما یک سنجش ساده و به‌موقع می‌تواند جلوی هزینه‌های سنگین‌تر را بگیرد. ابزاری که بالای همین صفحه می‌بینید در حدود دو دقیقه نمره‌ی ایمنی ساختمان شما را حساب می‌کند. نوع ساختمان، تعداد طبقات، متراژ و سطح خطر را وارد می‌کنید، تجهیزات موجود را علامت می‌زنید و در پایان نمره‌ای از صفر تا صد، تعداد تجهیزات لازم و فهرست کمبودها را می‌گیرید. در ادامه توضیح می‌دهیم این محاسبه چطور انجام می‌شود و نتیجه‌ی آن را چطور باید خواند.

در فارسی برای این موضوع چند عبارت نزدیک به هم به کار می‌رود: رتبه ایمنی ساختمان، نمره ایمنی ساختمان، امتیاز ایمنی ساختمان و رتبه‌بندی ایمنی ساختمان. همه‌ی آن‌ها یک چیز را می‌سنجند: اینکه ساختمان چقدر آماده است تا آتش را پیشگیری کند، مهارش کند و افراد را سالم تخلیه کند. تفاوتشان بیشتر در شیوه‌ی بیان است. «نمره» معمولاً یک عدد است، مثلاً ۷۲ از ۱۰۰، و «رتبه» یک دسته‌بندی کلی مثل مطلوب، نیازمند بهبود یا پرخطر.

این ایده تازه نیست. بر اساس گزارش‌هایی که درباره‌ی پژوهش سازمان آتش‌نشانی تهران منتشر شده، نظامی برای تعریف شاخص‌های ایمنی و تعیین نمره‌ی ایمنی ساختمان طراحی شده است. در این نظام، ساختمان‌ها بر اساس میزان رعایت شاخص‌ها در چهار گروه کم‌خطر، میان‌خطر، پرخطر و بسیار پرخطر قرار می‌گیرند. همان گزارش‌ها ایمنی ساختمان را دو بخش می‌دانند: «طراحی و اجرا» که به تجهیزات و سازه مربوط است، و «مدیریت و نگهداری» که به شارژ، بازبینی و آموزش مربوط است. یعنی نصب تجهیزات به‌تنهایی کافی نیست. ابزار ما هم ( ADER ANALYZER ) همین منطق را دارد و علاوه بر وجود تجهیزات، به بازبینی دوره‌ای، آموزش و تابلوکشی هم امتیاز می‌دهد.

برای اینکه محاسبه رتبه ایمنی ساختمان قابل اتکا باشد، ابزار سه مرحله دارد :

مرحله اول : انتخاب مبنای محاسبه :
می‌توانید محاسبه را بر اساس ضوابط ایران، یعنی مبحث سوم مقررات ملی ساختمان و دستورالعمل‌های سازمان آتش‌نشانی، انجام دهید یا بر اساس استاندارد بین‌المللی NFPA. هر مبنا قواعد خودش را برای فاصله‌ی دسترسی کپسول، طول مؤثر شیلنگ، فاصله‌ی هایدرانت‌ها و ارتفاعی که از آن به بعد لوله‌ی رایزر لازم می‌شود دارد. در بخش «پایه‌ی محاسبه» برنامه ( ADER ANALYZER ) می‌توانید اعداد استفاده‌شده را ببینید.

مرحله دوم : ثبت مشخصات ساختمان :
در ( ADER ANALYZER ) نوع ساختمان (مسکونی، اداری، تجاری، هتل، مرکز درمانی یا صنعتی)، تعداد طبقات با احتساب پارکینگ، متراژ هر طبقه، تعداد پله‌های خروج و سطح خطر منطقه، ورودی‌های اصلی هستند. اگر در ساختمان با مواد شیمیایی کار می‌شود، مساحت آن نواحی را هم وارد کنید تا تعداد ایستگاه‌های دوش و چشم‌شور دقیق‌تر برآورد شود.

مرحله سوم : علامت زدن وضعیت فعلی :
در این بخش برنماه ( ADER ANALYZER ) تجهیزاتی را که دارید تیک می‌زنید و برای موارد مهم می‌توانید تعداد را هم بنویسید. مثلاً اگر ساختمان شما به پنج جعبه‌ی آتش‌نشانی نیاز دارد ولی سه جعبه نصب شده، ابزار ( ADER ANALYZER ) صریح می‌گوید دو جعبه‌ی دیگر لازم است. برای کپسول‌ها می‌توانید نوع هر کدام را هم انتخاب کنید، مثل ABC، CO2، BC، فوم یا کلین‌ایجنت. هر نوع کپسول برای خطر مشخصی ساخته شده و همه‌ی آن‌ها جای هم را نمی‌گیرند. با این جزئیات، ارزیابی ایمنی ساختمان شما توسط ( ADER ANALYZER ) به وضع واقعی نزدیک‌تر می‌شود.

نمره‌ی نهایی ( ADER ANALYZER ) با توجه به چند عامل اصلی به دست می‌آید. مهم‌ترین آن‌ها را مرور می‌کنیم.

جعبه آتش‌نشانی در هر طبقه :
جعبه‌ی آتش‌نشانی مهم‌ترین تجهیز مهار اولیه‌ی حریق در ساختمان‌های چندطبقه است و بیشترین وزن را در محاسبه دارد. ابزار حداقل یک جعبه را کنار هر پله‌ی خروج در نظر می‌گیرد و پوشش هر جعبه را از روی طول شیلنگ، برد پرتاب و مسیر واقعی حدود ۴۰ متر برآورد می‌کند. در طرح‌های قدیمی گاهی یک جعبه روی پاگرد برای دو طبقه می‌گذاشتند، اما ضوابط به‌روز برای هر طبقه یک جعبه‌ی مستقل با اقلام کامل می‌خواهد. برای نکات اجرایی می‌توانید مقاله‌های نصب جعبه آتش‌نشانی و استانداردهای جعبه آتش‌نشانی را بخوانید یا انواع جعبه آتش‌نشانی را ببینید.

کپسول‌های آتش‌نشانی معتبر :
کپسول اولین خط دفاع در حریق‌های کوچک است. طبق ضوابط ایران، حداکثر فاصله‌ی دسترسی به کپسول ۶ کیلوگرمی پودری حدود ۲۳ متر است و در مناطق پرخطر کمتر می‌شود. در NFPA 10 هم این فاصله ۷۵ فوت و برای خطر زیاد ۵۰ فوت است. داشتن کپسول کافی نیست؛ تاریخ شارژ و فشارسنج هم باید سالم باشد. اگر تاریخ آخرین شارژ را در ابزار وارد کنید، زمان انقضا را حساب می‌کند و هشدار می‌دهد. درباره‌ی نگهداری آن‌ها مقاله‌ی تعمیر و نگهداری تجهیزات آتش‌نشانی را بخوانید.

هایدرانت و لوله رایزر :
در ساختمان‌های تجاری، هتل‌ها، مراکز درمانی، کارخانه‌ها و ساختمان‌های پرمتراژ، هایدرانت محوطه اهمیت زیادی دارد. ابزار فاصله‌ی هایدرانت‌ها را بر اساس خطر و تراکم منطقه (۱۵۰، ۱۰۰ یا ۶۰ متر) تعیین می‌کند. اگر ارتفاع ساختمان از آستانه‌ی مبنای انتخابی بیشتر باشد، لوله‌ی رایزر آتش‌نشانی هم به فهرست الزامات اضافه می‌شود. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی هیدرانت (شیر آتش‌نشانی) چیست؟ و صفحه‌ی شیرهای آتش‌نشانی ببینید.

اسپرینکلر :
اسپرینکلر آتش را به‌طور خودکار و بدون نیاز به حضور انسان مهار می‌کند. طبق NFPA 13، هر اسپرینکلر استاندارد برای خطر کم، متوسط و زیاد به‌ترتیب حدود ۲۰٫۹، ۱۲٫۱ و ۹٫۳ مترمربع را پوشش می‌دهد و ابزار با همین اعداد تعداد تقریبی اسپرینکلر لازم را برآورد می‌کند. تعداد نهایی با محاسبه‌ی هیدرولیکی و نقشه تعیین می‌شود. محصولات اسپرینکلر و اسپری نازل را در سایت ببینید.

دوش و چشم‌شوی ایمنی :
در کارخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی که با مواد شیمیایی سروکار دارند، دسترسی سریع به دوش و چشم‌شور حیاتی است. ابزار بر اساس مساحت نواحی شیمیایی تعداد ایستگاه‌ها را برآورد می‌کند و دسترسی در ۱۰ تا ۱۵ ثانیه را مبنا می‌گیرد.

تابلو، پلن فرار و شماره‌های اضطراری :
در حریق، دود و تاریکی بزرگ‌ترین مانع خروج‌اند. تابلوی مسیر خروج، پلن فرار در هر طبقه، برچسب محل تجهیزات و شماره‌ی اضطراری ۱۲۵ کارهای ساده‌ای هستند، اما در نمره‌ی ایمنی ساختمان اثر قابل توجهی دارند.

آموزش، مانور و بازبینی دوره‌ای :
بهترین تجهیزات هم بدون آموزش کارکنان یا ساکنان کار چندانی نمی‌کنند. آموزش اولیه، مانور سالانه و بازبینی دوره‌ای شیلنگ، نازل، پمپ و لوله‌کشی همگی در امتیاز لحاظ می‌شوند. برای برنامه‌ریزی تمرین، مقاله‌ی مانور آتش‌نشانی را پیشنهاد می‌کنیم.

ضوابط ایران بر مبحث سوم مقررات ملی ساختمان تکیه دارد که به حفاظت ساختمان‌ها در برابر آتش اختصاص یافته است. NFPA مجموعه‌ای از استانداردهای بین‌المللی است؛ مثلاً NFPA 10 برای کپسول، NFPA 13 برای اسپرینکلر، NFPA 14 برای لوله‌ی رایزر و ایستگاه شیلنگ و NFPA 25 برای بازرسی و نگهداری. جدول زیر چند تفاوت مهم را نشان می‌دهد.

در محاسبه ایمنی ساختمان، انتخاب مبنا مهم است. اگر ساختمان شما در ایران است و می‌خواهید تاییدیه‌ی رسمی بگیرید، ضوابط ایران ملاک اصلی است. اگر پروژه‌ی صادراتی دارید، با شرکت‌های خارجی کار می‌کنید یا می‌خواهید با استاندارد جهانی مقایسه کنید، مبنای NFPA به کارتان می‌آید. ابزار در پایان نتیجه‌ی مبنای دیگر را هم برای مقایسه نشان می‌دهد.

نمره ایمنی ساختمان ( ADER ANALYZER ) را چطور بخوانیم؟

پس از محاسبه رتبه ایمنی ساختمان، نمره‌ی شما در یکی از سه محدوده قرار می‌گیرد:

• ۷۵ تا ۱۰۰ (وضعیت مطلوب): بیشتر الزامات پایه رعایت شده است. شارژ، بازبینی و مانور دوره‌ای را ادامه دهید.
• ۴۵ تا ۷۴ (نیازمند بهبود): چند کمبود مهم وجود دارد. فهرست کمبودها را اولویت‌بندی کنید و اول سراغ خروج و مهار اولیه بروید.
• کمتر از ۴۵ (وضعیت پرخطر): ساختمان در برابر آتش‌سوزی آسیب‌پذیر است و باید فوری و با نظر کارشناس اقدام کنید.

به یاد داشته باشید که نمره‌ی این ابزار یک برآورد اولیه است. دو ساختمان با نمره‌ی یکسان ممکن است وضع واقعی متفاوتی داشته باشند، چون مصالح، مسیرهای فرار، سیستم اعلام حریق و نقشه‌ی دقیق ساختمان فقط در بازدید کارشناسی بررسی می‌شود.

ارزیابی ایمنی ساختمان بر اساس نوع کاربری :

ساختمان‌های مسکونی :
در مجتمع‌های مسکونی مهم‌ترین مسئله خروج ایمن ساکنان و دسترسی سریع به جعبه و کپسول در راه‌پله است. جعبه‌ی مستقل و کپسول شارژ در هر طبقه، تابلوی خروج و پلن فرار چهار نیاز اصلی‌اند. مقاله‌ی «وسایل قابل اشتعال در خانه» هم برای آگاهی ساکنان مفید است.

ساختمان‌های اداری و تجاری :
در مراکز خرید و مجتمع‌های تجاری، چون جمعیت زیاد است، سطح خطر بالاتری در نظر گرفته می‌شود. هایدرانت محوطه، اسپرینکلر و ایستگاه شیلنگ از الزامات رایج‌اند. پروژه‌های لوکس هم می‌توانند از جعبه‌های آتش‌نشانی لاکچری استفاده کنند که هم ایمن‌اند و هم با فضای لابی هماهنگ می‌شوند.

مراکز درمانی :
در بیمارستان‌ها تخلیه‌ی بیماران زمان‌بر است، پس تجهیزات مقاوم در برابر رطوبت و مواد شوینده، مثل جعبه‌ی استیل، و ایستگاه‌های چشم‌شور آزمایشگاهی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

ساختمان‌های صنعتی و انبارها :
در کارخانه‌ها علاوه بر جعبه، کپسول و هایدرانت، مانیتور آتش‌نشانی، سیستم فوم برای مخازن، دیلوج ولو و اسپرینکلر هم مطرح می‌شوند. تعداد و جانمایی این تجهیزات با محاسبه‌ی مهندسی و تایید سازمان آتش‌نشانی استان تعیین می‌شود. اگر مخزن مواد نفتی دارید، مقاله‌ی سیستم فوم اطفای حریق و فوم چمبر را بخوانید.

تاییدیه‌ی ایمنی سندی است که نشان می‌دهد ساختمان از نظر سازمان آتش‌نشانی ضوابط ایمنی را رعایت کرده است. سخنگوی آتش‌نشانی تهران در سال ۱۳۹۹ گفت ساختمان‌های ۶ طبقه به بالا و ساختمان‌های یک‌طبقه‌ی غیرمسکونی این تاییدیه را از آتش‌نشانی می‌گیرند و بقیه‌ی ساختمان‌ها از طریق دفاتر خدمات شهرداری. او در سال ۱۳۹۸ هم یادآوری کرد که اعتبار تاییدیه یک سال است و باید هر سال تمدید شود. راه‌های خروج، سیستم تخلیه‌ی دود، سیستم اعلام و اطفای حریق و شرایط پارکینگ از مواردی بودند که آتش‌نشانی در تاییدیه بررسی می‌کرد. برای شرایط روز و مقررات محل خودتان حتماً از آتش‌نشانی یا دفتر خدمات شهرداری استعلام بگیرید.

رابطه‌ی این دو ساده است: محاسبه رتبه ایمنی ساختمان با ابزار ما یعنی ( ADER ANALYZER ) یک پیش‌ارزیابی است و تاییدیه‌ی رسمی نتیجه‌ی نهایی. هر چه پیش از درخواست تاییدیه کمبودهای بیشتری را برطرف کرده باشید، احتمال رد شدن و پرداخت هزینه‌ی دوباره کمتر می‌شود. مقاله‌ی گواهی ایمنی ساختمان با جعبه آتش‌نشانی هم در این باره توضیحات بیشتری دارد.

بعد از محاسبه رتبه ایمنی ساختمان و دیدن نتیجه توسط ابزار ( ADER ANALYZER ) ، این مراحل را پیشنهاد می‌کنیم:

1. اول کمبودهای خروج را برطرف کنید. مسیر باز، درهای بدون قفل و تابلوی خروج بیشترین اولویت را دارند.
2. برای هر طبقه یک جعبه‌ی آتش‌نشانی مستقل نصب کنید. قرقره، شیلنگ، نازل و کپسول باید داخل همان جعبه و در دسترس باشند.
3. کپسول‌ها را شارژ کنید و نوعشان را بازبینی کنید. تاریخ شارژ و فشارسنج را ببینید و برای هر ناحیه کپسول مناسبش را بگذارید، مثلاً CO2 برای اتاق برق.
4. بازبینی سالانه را ثبت کنید. تاریخ آخرین بازبینی را روی جعبه‌ها بنویسید و اگر پمپ و لوله‌کشی دارید، آن‌ها را هم به‌طور دوره‌ای تست کنید.
5. آموزش و مانور برگزار کنید. دست‌کم سالی یک بار تخلیه را تمرین کنید.
6. ارزیابی را تکرار کنید. بعد از هر تغییر مهم دوباره ابزار را اجرا کنید تا بهبود نمره را ببینید.

بیشتر مالکان در محاسبه رتبه ایمنی ساختمان چند اشتباه مشترک دارند که نتیجه را از واقعیت دور می‌کند. اولین اشتباه این است که تجهیزی را علامت بزنند که هست ولی عملاً به کار نمی‌آید، مثل کپسولی که سال‌ها شارژ نشده یا جعبه‌ای که شیلنگش بازبینی نشده. تجهیز باید سالم و در دسترس باشد، نه فقط موجود.

اشتباه دوم نادیده گرفتن تعداد است. ممکن است در ساختمانی شش‌طبقه فقط دو جعبه نصب شده باشد و مدیر ساختمان فکر کند «جعبه دارم» یعنی ضوابط رعایت شده. برای همین ابزار تعداد را هم می‌پرسد و کمبود را به‌صورت عدد اعلام می‌کند. اشتباه سوم انتخاب سطح خطر است. ساختمان تجاری پرتردد یا انبار مواد قابل اشتعال را نباید کم‌خطر حساب کرد، چون فاصله‌ی هایدرانت‌ها، پوشش اسپرینکلر و فاصله‌ی دسترسی کپسول با سطح خطر عوض می‌شود.

اشتباه چهارم یکسان فرض کردن انواع کپسول است. کپسول CO2 برای تابلوی برق مناسب است ولی برای حریق جامدات معمولی کافی نیست و کپسول کلاس K فقط برای روغن و چربی آشپزخانه‌ی صنعتی کاربرد دارد. در یک ارزیابی ایمنی ساختمان درست، نوع کپسول باید با خطر همان نقطه هماهنگ باشد. آخرین اشتباه این است که نتیجه را یک بار بگیرند و تا سال بعد فراموشش کنند. با هر تغییر کاربری، افزایش بنا یا تعمیر اساسی ایمنی ساختمان عوض می‌شود و ارزیابی باید دوباره انجام شود.

محاسبه رتبه ایمنی ساختمان توسط ابزار ( ADER ANALYZER ) چقدر زمان می‌برد؟
وارد کردن مشخصات ساختمان و علامت زدن تجهیزات موجود حدود دو دقیقه طول می‌کشد. به‌محض زدن دکمه‌ی محاسبه، نمره‌ی ایمنی ساختمان، تعداد تجهیزات لازم و فهرست کمبودها را می‌بینید.

آیا نمره ایمنی ساختمان در این ابزار رسمی است؟
خیر. این ابزار راهنمایی اولیه برای خودارزیابی است و جای طراحی مهندسی، نقشه‌ی ساختمان، بازرسی رسمی یا تاییدیه‌ی آتش‌نشانی را نمی‌گیرد. تعداد و مدل نهایی تجهیزات را کارشناس ما بر اساس آخرین ویرایش ضوابط و نظر مرجع ذی‌صلاح تایید می‌کند.

تفاوت محاسبه بر مبنای ضوابط ایران و NFPA چیست؟
ضوابط ایران بر مبحث سوم مقررات ملی ساختمان و دستورالعمل‌های آتش‌نشانی استوار است و NFPA یک استاندارد بین‌المللی است. این دو در فاصله‌ی دسترسی کپسول، الزام ایستگاه شیلنگ در ساختمان اسپرینکلردار و ارتفاع آستانه‌ی لوله‌ی رایزر کمی با هم فرق دارند. به همین دلیل ابزار هر دو مبنا را جداگانه حساب می‌کند.

چند کپسول آتش‌نشانی برای ساختمان من لازم است؟
تعداد کپسول به متراژ هر طبقه، تعداد طبقات و سطح خطر بستگی دارد. ابزار حداقل یک کپسول در هر طبقه را در نظر می‌گیرد و حداکثر فاصله‌ی دسترسی را ۲۳ متر (در مناطق پرخطر ۱۵ متر) می‌گیرد. اگر تعداد و نوع کپسول‌های موجود را وارد کنید، کمبود را هم حساب می‌کند.

اگر نمره ایمنی ساختمان پایین بود چه کنم؟
فهرست «کمبودهای شناسایی‌شده» را از بالا به پایین اجرا کنید. معمولاً نصب جعبه‌ی آتش‌نشانی در هر طبقه، شارژ کپسول‌ها، نصب تابلوی خروج و آموزش ساکنان بیشترین اثر را روی امتیاز دارند. برای تجهیزات پیچیده‌تر می‌توانید از مشاوره‌ی رایگان کارشناسان آدر توان نامی کمک بگیرید.

آیا ارزیابی ایمنی ساختمان فقط برای ساختمان‌های بلند است؟
نه. حتی ساختمان‌های کوتاه مسکونی هم به مسیر خروج، کپسول معتبر و تابلوی راهنما نیاز دارند. این ابزار برای ساختمان‌های مسکونی، اداری، تجاری، هتل، مراکز درمانی و صنعتی تنظیم شده است.

مشاوره رایگان و پیش‌فاکتور تجهیزات ایمنی :

اگر بعد از محاسبه رتبه ایمنی ساختمان به تجهیزات بیشتری نیاز دارید، کارشناسان آدر توان نامی کنار شما هستند. مجموعه‌ی ما سفارشی‌ساز است و جعبه‌ی آتش‌نشانی، شیر آتش‌نشانی، اسپرینکلر، فوم چمبر و سایر تجهیزات را مطابق نیاز پروژه و خواست کارفرما می‌سازد. برای مشاوره‌ی رایگان و استعلام قیمت روز با شماره‌های 02144414834، 02144414586 یا 09107626760 تماس بگیرید.