آتش سوزی زلزله یکی از همان خطرهایی است که کمتر درباره‌اش حرف می‌زنیم، اما در تجربه‌ی زلزله‌های بزرگ دنیا ، آتش سوزی زلزله بارها از خود لرزش زلزله مخرب‌تر بوده است. بعد از زلزله وقتی زمین آرام می‌گیرد و گرد و غبار می‌نشیند، تازه نوبت خطرهای پنهان آن می‌رسد: لوله‌ی گازی که ترک برداشته، سیم برقی که زیر وسایل له شده، شمعی که در تاریکی روشن کردیم و یادمان رفته خاموشش کنیم. آتش بعد از زلزله ( آتش سوزی زلزله ) دقیقاً از همین چیزهای کوچک شروع می‌شود.

خبر خوب این است که این نوع حریق یعنی آتش سوزی زلزله بیشتر از چیزی که فکر می‌کنید قابل پیشگیری است. به تجهیزات پیچیده یا دانش فنی بالا نیازی نیست. چند عادت ساده، چند تجهیز ایمنی کارآمد در جای درست و مشخص و برنامه‌ای که از قبل با خانواده یا همکاران مرور شده باشد، تفاوت بین یک اتفاق کوچک و یک فاجعه بزرگ را می‌سازد. در این مقاله با آدر توان نامی برترین تولید کننده تجهیزات آتش نشانی به صورت سفارشی سازی همراه باشید تا قدم‌به‌قدم بررسی کنیم حریق ثانویه ناشی از آتش سوزی زلزله از کجا می‌آید، در دقیقه‌های اول بعد از زلزله چه باید کرد، گاز و برق را چطور قطع کنیم، مسیر کابل‌کشی را چطور ایمن‌تر بسازیم و جعبه آتش‌نشانی و سایر تجهیزات اطفاء را کجا و چگونه نصب کنیم.

آتش سوزی زلزله از کجا شروع می‌شود؟

«حریق ثانویه» آتش سوزی زلزله به آتشی می‌گویند که مستقیم از لرزش زمین به وجود نمی‌آید و نتیجه‌ی خرابی‌هایی است که زلزله پشت سر می‌گذارد. شناخت این منابع شروع کننده حریق نیمی از راه پیشگیری است.

نشت گاز :

لوله‌کشی گاز و شیلنگ‌های اتصال به اجاق، آبگرمکن و بخاری از آسیب‌پذیرترین بخش‌های هر خانه‌اند. لرزش می‌تواند اتصالی را شل کند، شیلنگ را از جایش دربیاورد یا کپسول گاز مایع را بیاندازد. گازی که در فضای بسته جمع شود، با کوچک‌ترین جرقه مشتعل و یا منفجر می‌شود.

اتصال برق :

سیم‌کشی ساختمان زیر فشار حرکت دیوارها پاره یا لخت می‌شود. کابل‌ها از مسیرشان بیرون می‌زنند و کنتور ها و تابلو های برق ممکن است جابه‌جا شود. وقتی برق شهر چند دقیقه یا چند ساعت بعد وصل شود، همان سیم آسیب‌دیده می‌تواند جرقه بزند و هر چیز قابل‌اشتعالی را که کنارش باشد روشن کند. برای شناخت بیشتر این خطر توصیه می شود مقاله‌ی آتش سوزی الکتریکی (آتش سوزی ناشی از برق) را مطالعه بفرمایید.

وسایل گرمایشی و پخت‌وپز :

بخاری روشنی که واژگون می‌شود، قابلمه‌ی روغن روی شعله، سماور، و حتی شمع و چراغ نفتی، همگی در لحظه‌ی لرزش به منبع آتش تبدیل می‌شوند. به‌خصوص در فصل سرد که بخاری‌ها روشن‌اند، این خطر چند برابر است.

مواد شیمیایی و سوخت :

در خانه؛ شوینده‌ها، حلال‌ها و اسپری‌ها و در کارگاه و انبارها؛ مخازن و بشکه‌ها می‌توانند واژگون و تخلیه شوند که بعضی از این مواد با هم واکنش می‌دهند و بعضی بخارشان به‌تنهایی قابل اشتعال است. مقاله‌ی وسایل قابل اشتعال در منزل نشان می‌دهد کدام چیزها را باید از هم دور نگه داشت.

ترکیب چند خرابی کوچک :

شایع‌ترین الگو این است: یک نشت خیلی جزئی گاز، یک سیم نیمه‌پاره و یک ساختمان بسته و بدون تهویه. هر کدام به‌تنهایی شاید خطر بزرگی نباشد، اما کنار هم آتشی می‌سازند که در کمتر مواردی توانسته شده بدون آسیب زیاد در مقابلش ، آن را اطفاء نمود.

درس‌هایی از زلزله‌های بزرگ: از کانتو تا کوبه

تاریخ زلزله‌ها نشان می‌دهد آتش بعد از زلزله چقدر می‌تواند بزرگ شود. در زلزله‌ی بزرگ کانتو در ژاپن، سال ۱۹۲۳، خانه‌های توکیو و یوکوهاما عمدتاً چوبی بودند و لرزه نزدیک ظهر، هم‌زمان با آماده‌شدن ناهار و روشن‌بودن اجاق‌ها رخ داد. بر پایه‌ی گزارش‌های تاریخی، بیشتر قربانیان آن رویداد در اثر آتشی که شهر را فرا گرفت جان باختند، نه ریزش ساختمان.

در سانفرانسیسکو، سال ۱۹۰۶، لوله‌های آب شهر شکستند و وقتی آتش‌نشان‌ها رسیدند آب کافی برای مهار شعله‌ها در دسترس نبود. بخش بزرگی از ویرانی آن شهر به آتشی برمی‌گردد که روزها ادامه داشت. در زلزله‌ی کوبه، سال ۱۹۹۵، هم ده‌ها حریق هم‌زمان شروع شد و خیابان‌های مسدودشده رسیدن تجهیزات را دشوار کرد.

از این نمونه‌ها دو درس روشن می‌گیریم. اول اینکه در ساعت‌های نخست بعد از زلزله نباید فقط به رسیدن آتش‌نشانی تکیه کرد: جاده‌ها بسته‌اند، خطوط تلفن شلوغ است و آتش‌نشان‌ها با ده‌ها حادثه‌ی هم‌زمان روبه‌رو هستند. دوم اینکه دقایق ابتدایی همه‌چیز را تعیین می‌کند. آتشی که در دقیقه‌ی پنجم با یک کپسول مهار می‌شود، نیم‌ساعت بعد می‌تواند یک ساختمان را ببلعد.

ایران روی یکی از فعال‌ترین کمربندهای لرزه‌خیز جهان قرار دارد و بسیاری از شهرهای بزرگ ما روی یا نزدیک گسل‌های فعال ساخته شده‌اند. بنابراین بحث آتش سوزی زلزله برای ما موضوعی نظری نیست؛ بحث آمادگی است.

دقیقه‌های اول بعد از زلزله؛ چه باید کرد؟

در زمان لرزش، توصیه‌ی استاندارد پناه‌گرفتن زیر میز محکم یا کنار دیوار داخلی و محافظت از سر و گردن است. این بخش درباره‌ی لحظه‌ی بعد است، وقتی لرزش تمام شده و شما هنوز داخل ساختمان هستید.

اول چند نفس عمیق بکشید و چند ثانیه صبر کنید، چون پس‌لرزه محتمل است. بعد پیش از هر کار دیگری حواس‌تان را به سه چیز بدهید: بو، صدا و دید.

• بو و صدا: ، این اولویت اول است، اگر بوی گاز می‌آید یا صدای هیس از لوله‌ها می‌شنوید. کلید برق را نزنید، فندک و کبریت را استفاده نکنید و پنجره‌ها را باز کنید تا تهویه هوا انجام شود. اگر بو شدید است، بی‌معطلی با تمامی افراد ساکن در محیط از ساختمان خارج شوید و از بیرون با شماره‌ی ۱۹۴ (اضطراری گاز) تماس بگیرید.
• دید: دنبال دود، جرقه، سیم لخت و مایعات ریخته‌شده بگردید. آتش کوچک را می‌شود با کپسول آتش نشانی یا پتوی نسوز ( پتوی آتش نشانی ) خاموش کرد؛ اما اگر ابعاد آتش بزرگ‌تر از یک سطل زباله بود این یعنی زمان خروج. فورا باید از محل خارج شوید.
• کفش: پیش از راه‌رفتن در خانه کفش محکم بپوشید. کف خانه پر از شیشه‌ی شکسته است و زخم پا در ساعت‌های بعد دردسر بزرگی می‌شود. کنار تخت‌تان یک جفت کفش و یک چراغ‌قوه نگه دارید.

اگر نه بوی گاز هست و نه دود، باز هم پیش از چک‌کردن گوشی یا جمع‌کردن وسایل، گاز و برق را ببندید. همین دو کار بیشترین سهم را در پیشگیری از آتش سوزی زلزله دارند.

شیر گاز را بشناسید: کجاست و چطور بسته می‌شود؟

بیشتر ما سال‌ها در یک خانه زندگی می‌کنیم و هرگز نپرسیده‌ایم شیر اصلی گاز دقیقاً کجاست. وقتی زلزله بیاید، وقت پرسیدن نیست. همین حالا به این سه پرسش جواب بدهید:

• شیر اصلی گاز ساختمان من کجاست؟ معمولاً کنار کنتور است؛ در حیاط، پارکینگ یا نزدیک ورودی.
• چطور بسته می‌شود؟ در بیشتر شیرها وقتی دسته موازی لوله است گاز باز است و وقتی عمود بر لوله قرار می‌گیرد بسته است. اگر شیر شما شکل دیگری دارد، یک بار از شرکت گاز یا یک تعمیرکار معتبر بپرسید.
• آیا برای بستن آن ابزار لازم است؟ اگر لازم است، آچار را کنار همان شیر نگه دارید.

قاعده‌ی کلی در آتش سوزی زلزله این است: اگر بوی گاز می‌آید، صدای نشت می‌شنوید یا احتمال می‌دهید لوله و شیلنگ‌ها آسیب دیده‌اند، شیر را ببندید. در ساختمان‌های آپارتمانی معمولاً هر واحد شیر مستقل دارد و ساختمان یک شیر اصلی؛ هر دو را باید بشناسید.

یک نکته‌ی مهم در آتش سوزی زلزله : بعد از بستن شیر، خودتان دوباره بازش نکنید. بازکردن شیر باید پس از بررسی سلامت لوله‌کشی و توسط شرکت گاز یا فرد مجاز انجام شود. بازکردن عجولانه همان چیزی است که حادثه‌ی دوم را می‌سازد. اگر مدیر ساختمان هستید، محل شیر اصلی را با برچسب یا نوشته‌ی درشت علامت بزنید و در جلسه‌ی ساکنین یک بار نشان همه بدهید.

قطع برق بعد از زلزله: کلید اصلی و چند احتیاط ساده :

برق دومین منبع بزرگ آتش سوزی زلزله است. سیم‌هایی که دیده نمی‌شوند، پشت دیوار و بالای سقف کاذب آسیب دیده یا قطع شده‌اند و وقتی برق شهر دوباره وصل شود می‌توانند جرقه بزنند.

اگر ساختمان آسیب دیده، دود یا بوی سوختگی در محیط وجود دارد ، سیم و پریز ها از جای خود بیرون زده، کلید اصلی تابلو برق را قطع کنید. اگر کف خیس است یا آب ریخته، به تابلو دست نزنید؛ برق را از کنتور بیرونی قطع کنید یا از یک برق‌کار کمک بگیرید.

• وسایل پرمصرف مثل بخاری برقی، اتو و کتری را از پریز دربیاورید تا با وصل‌شدن ناگهانی برق روشن نشوند.
• برای روشنایی فقط از چراغ‌قوه‌ی LED یا چراغ شارژی استفاده کنید و از شمع و فانوس نفتی یا به طور کل وسایل روشنایی که با شعله آتش کار میکنند پرهیز کنید.
• پیش از وصل‌کردن دوباره‌ی برق، تابلو و سیم‌ها را نگاه کنید. هر جا بوی سوختگی یا گرمای غیرعادی بود، همان بخش را جدا کنید و برق‌کار خبر کنید.

مسیر کابل‌کشی ایمن: سینی کابل، نردبان کابل و سبد کابل :

در ساختمان‌های اداری، تجاری، مراکز داده و کارخانه‌ها، کابل‌ها فقط چند سیم پراکنده نیستند؛ مسیر های اصلی برق ساختمان‌اند. اگر مسیر این کابل‌ها درست طراحی و مهار نشده باشد، لرزش آن‌ها را می‌کشد، له می‌کند یا از جا درمی‌آورد و همین می‌تواند جرقه و حریق ثانویه آتش سوزی زلزله را به دنبال داشته باشد. یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای کم‌کردن این خطر، استفاده از حامل‌های فلزی استاندارد برای هدایت کابل است. سه گزینه‌ی رایج:

سینی کابل :

سینی کابل رایج‌ترین حامل کابل و محافظ کابل ها در تأسیسات برقی است. نوع سوراخ‌دار ( پانچ دار ) آن هم وزن مناسبی دارد و هم اجازه می‌دهد گرمای کابل‌ها تخلیه شود. چون کابل‌ها روی یک مسیر مشخص و بالاتر از کف به طور محکم قرار می‌گیرند، کمتر در معرض قرار گرفتن در آب، له‌شدگی و ضربه‌اند و بعد از زلزله هم بازرسی‌شان ساده‌تر است. همچنین سینی فلزی گالوانیزه یا استیل قابل‌اشتعال نیست و خودش آتش را گسترش نمی‌دهد. برای آشنایی بیشتر، کاربردهای سینی کابل و انتخاب سینی کابل مناسب را ببینید.

نردبان کابل :

نردبان کابل از دو ریل کناری و پله‌های عرضی ساخته می‌شود و برای کابل‌های سنگین و حجیم مناسب‌تر است. چون پله‌ها امکان بستن کابل را با بست در فواصل منظم می‌دهند، کابل در لرزش کمتر تکان میخورد یا اصطلاحا شلاق می‌زند و جابه‌جا می‌شود. این نوع حامل بیشتر در صنایع، نیروگاه‌ها و ساختمان‌های بزرگ دیده می‌شود. اگر بین سینی و نردبان مردد هستید، مقاله‌ی تفاوت سینی کابل و نردبان کابل راهنمای خوبی است.

سبد کابل :

سبد کابل از مفتول‌های فلزی مشبک ساخته می‌شود؛ سبک است، سریع نصب می‌شود و تهویه‌ی بسیار خوبی دارد. به همین دلیل در شبکه‌ی داده، مخابرات و کابل‌های ولتاژ پایین بسیار پرکاربرد است و تغییر مسیر یا اضافه‌کردن کابل در آن آسان است. برای کابل‌های سنگین و با قدرت بالاتر معمولاً سینی یا نردبان کابل به علت تحمل وزن بالاتر انتخاب بهتری است. لبه‌ها و نقاط برش سبد باید صاف و بدون زائده باشد تا روکش کابل را زخمی نکند. درباره‌ی کاربرد صنعتی آن می‌توانید سبد کابل برای نیروگاه‌ها را بخوانید.

نکات اجرایی برای مقاوم‌سازی مسیر کابل در برابر لرزه و آتش سوزی زلزله

• تکیه‌گاه و مهاربندی : فاصله‌ی تکیه‌گاه‌ها را بر اساس بار و توصیه‌ی سازنده تعیین کنید و در مسیرهای بلند، مهاربندی جانبی در نظر بگیرید تا محافظ کابل / مسیر کابل شما در لرزش زلزله جابجا نشود و از جای خود خارج نشود.
• اتصال انعطاف‌پذیر در درز ها : هر جا مسیر کابل از شکاف بین دو بلوک ساختمان (درز انقطاع) رد می‌شود، کابل نباید کاملاً کشیده و سفت باشد. در این نقطه کمی کابل اضافه یا اتصال انعطاف‌پذیر بگذارید تا اگر دو بلوک در زلزله از هم دور شدند، کابل پاره نشود.
• پیوستگی ارت : قطعات فلزی حامل و محافظ کابل باید به‌هم و به سیستم ارت متصل باشند و این اتصال بعد از لرزه کنترل شود.
• جداسازی مسیرها : کابل فشار قوی و کابل فشار ضعیف (برق و کابل های داده و مخابرات) را از هم جدا کنید و مسیر کابل را از کنار لوله‌ی گاز یا زیر لوله‌ی آب عبور ندهید.
• عایق بندی در برابر حریق : نقطه‌ی عبور کابل از دیوار و سقف مقاوم در برابر حریق را با مصالح و مواد عایق حریق مناسب مسدود کنید تا آتش و دود از آن راه پخش نشود.
• انتخاب کابل مناسب : در مکان‌های پررفت‌وآمد و بسته، کابل‌های مقاوم در برابر آتش سوزی انتخاب بهتری هستند.

طراحی نهایی هر مسیر باید توسط مهندس برق و بر اساس مقررات ملی ساختمان، از جمله مبحث سوم (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق) و مبحث سیزدهم (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها)، انجام شود. برای مطالعه‌ی بیشتر،لطفا مقالات سینی کابل و ایمنی در برابر آتش سوزی را مشاهده بفرمایید.

جعبه آتش‌نشانی؛ تجهیز اصلی مقابله با آتش سوزی زلزله

اگر قرار باشد از میان همه‌ی تجهیزات اطفا یک چیز را ستون اصلی مقابله با حریق و آتش سوزی زلزله بنامیم، آن «جعبه آتش‌نشانی» است. جعبه فقط یک قاب برای نگه‌داشتن کپسول نیست؛ جایگاه مشخص و ثابتی است که در لحظه‌ی بحران همه می‌دانند باید کجا را نگاه کنند. در شرایط بعد از زلزله که برق قطع است، دید کم است و استرس بالا، همین «جای ثابت و شناخته‌شده» ثانیه‌های ارزشمندی را نجات می‌دهد.

چرا جعبه آتش‌نشانی نقش اصلی را دارد؟

• یک‌جا بودن تجهیزات: کپسول، قرقره و شیلنگ آتش نشانی، پتوی نسوز و ابزار ایمنی در برابر آتش سوزی همگی در یک نقطه جمع می‌شوند و کسی لازم نیست برای پیدا کردنشان در ساختمان بگردد.
• دیده‌شدن: جعبه با رنگ و علامت مشخص، حتی در دود و نور کم هم پیدا می‌شود.
• محافظت از تجهیزات: بدنه‌ی جعبه آتش نشانی، کپسول و اقلام درونی آن را از رطوبت، گرد و غبار، ضربه و دست‌کاری نگه می‌دارد و عمر مفیدش را بیشتر می‌کند.
• دسترسی سریع و ایمن: نصب روی دیوار باعث می‌شود تجهیزات در لرزش نغلتند و مسیر عبور را نبندند.
• ارزیابی ایمنی ساختمان: در بسیاری از ساختمان‌ها وجود جعبه آتش‌نشانی و تجهیزات استاندارد بخشی از ارزیابی ایمنی و الزام گواهی پایان کار است؛ برای اطلاعات بیشتر گواهی ایمنی ساختمان با جعبه آتش نشانی را بخوانید.

اگر هنوز با کاربرد کلی جعبه آشنا نیستید، جعبه آتش نشانی چیست؟ و اهمیت استفاده از جعبه آتش نشانی نقطه‌ی شروع خوبی هستند.

داخل جعبه چه چیزهایی باید باشد؟

محتوای جعبه به نوع ساختمان بستگی دارد، اما معمولاً شامل این موارد است: کپسول مناسب (پودر ABC برای بیشتر کاربردها و CO2 برای تجهیزات برقی)، پتوی نسوز، و در بعضی مدل‌ها شیلنگ و نازل. یک برگه‌ی دستورالعمل ساده روی درب جعبه هم در شرایط استرس به یادآوری مراحل کمک می‌کند. تجهیزات را طوری بچینید که خارج‌کردنشان با یک دست و بدون جابه‌جا کردن چیز دیگری ممکن باشد. و همچنین در نظر داشته باشید تمامی افراد به تجهیزات و جعبه آتش نشانی دسترسی داشته باشند حتی افراد بر روی ویلچر و یا کودکان و نوجوانان
در این خصوص توصیه می شود از مقاله ” محل نصب مناسب جعبه آتش نشانی ” با کلیک بر روی لینک زیر بازدید و مطالعه بفرمایید.

انواع جعبه آتش‌نشانی بر اساس متریال ( جنس ) و کاربرد :

جعبه‌ها از نظر جنس و متریال بدنه، مکان و نوع پروژه و سطح ایمنی تفاوت دارند. انواع جعبه اتش نشانی را در یک نگاه مرور کنیم:

• جعبه ورق رنگی: گزینه‌ی رایج برای فضاهای داخلی و با رطوبت کم!
• جعبه استیل: در برابر رطوبت و خوردگی مقاوم‌تر است و برای فضاهای مرطوب، نیمه‌باز و صنعتی مناسب‌تر؛ جزئیات در جعبه آتش نشانی استیل و مزایای آن آمده است.
• جعبه ضد سرقت: در مکان‌هایی که تجهیزات ممکن است برداشته یا دست‌کاری شوند کاربرد دارد؛ جعبه آتش نشانی ضد سرقت.
• جعبه صنعتی: برای کارخانه‌ها و انبارها با بدنه‌ی مقاوم‌تر و ابعاد بزرگتر و مقاوم در برابر شرایط محیطی در فضای باز پروژه؛ جعبه آتش نشانی صنعتی.
• جعبه مخصوص پارکینگ و مراکز درمانی: با متریال استیل جهت جلوگیری از آسیب جعبه در شستشو و ضد عفونی های مداوم ؛ جعبه آتش نشانی پارکینگ و جعبه آتش نشانی بیمارستان.

نصب مقاوم در برابر لرزه :

جعبه‌ای که در زلزله از دیوار کنده شود، خودش به خطر تبدیل می‌شود. چند نکته‌ی ساده اما حیاتی:

• جعبه را با رول‌پلاک و پیچ مناسب به دیوار مقاوم (آجر، بتن یا بلوک پر) محکم کنید. نصب روی تیغه‌ی سبک یا دیوار گچی بدون پشتیبان کافی نیست.
• کپسول داخل جعبه باید با پایه یا تسمه ثابت شود تا در لرزش نیفتد؛ پایه کپسول آتش نشانی دقیقاً برای همین کار است.
• در جعبه باید بعد از تغییر شکل جزئی دیوار و یا نشست ساختمان هم باز شود. لولا و قفل‌های ساده و بدون گیر انتخاب کنید و اگر در شیشه‌ای است، شیشه‌ی ایمن یا اکریلیک باشد تا خردشدن و پخش خرده‌شیشه خطر جدید نسازد.
• جعبه را زیر قفسه‌ی سنگین یا کنار وسایلی که ممکن است روی آن سقوط کنند نصب نکنید.

بهترین محل نصب جعبه آتش‌نشانی :

جعبه را در مسیر خروج، نزدیک راه‌پله، در پاگردها و در هر طبقه قرار دهید؛ جایی که بدون عبور از آتش به آن برسید. پشت در، پشت کارتن و انتهای انبار جای مناسبی نیست. دسته‌ی کپسول را در ارتفاع حدود یک تا یک‌ونیم متر از کف نگه دارید تا هم بزرگسال و هم فرد کوتاه‌قد به آن دسترسی داشته باشد. چون در زلزله ممکن است برق قطع شود، علامت جعبه بهتر است شب‌تاب (فسفری) باشد. جزئیات بیشتر را در جعبه آتش نشانی و بهترین مکان برای نگهداری از آن و نصب جعبه آتش نشانی بخوانید.

نگهداری و بازرسی بعد از لرزه :

ماهی یک بار فشار گیج کپسول، سالم بودن مهر و پین و وضعیت در و لولای جعبه را بررسی کنید. بعد از هر زلزله‌ی محسوس هم، حتی اگر ظاهراً آسیبی ندیده، جعبه و محتویاتش را نگاه کنید: جعبه شل نشده باشد، کپسول جابه‌جا نشده باشد و مسیر دسترسی باز باشد. روش کامل در دستورالعمل‌های تعمیر و نگهداری تجهیزات آتش نشانی آمده است. اگر قصد خرید دارید، نوشته راهنمای خرید جعبه آتش نشانی مناسب به انتخاب درست شما کمک می‌کند.

سایر تجهیزات اطفای حریق: کپسول، پتو و آشکارساز

جعبه آتش نشانی ، قاب محافظ این مجموعه است و قرقره آتش نشانی و کپسول و پتو آتش نشانی و دیگر اقلام آن قلب آن هستند. برای یک خانه یا آپارتمان، این ترکیب پایه به‌اندازه‌ی کافی کارآمد است:

• کپسول پودر ABC: برای خانه معمولاً کپسول ۶ کیلویی انتخاب رایجی است و روی آتش مواد جامد، مایعات و گازها کار می‌کند. کپسول آتش نشانی مناسب خانه راهنمای انتخاب را داده است. برای فضاهای دارای تجهیزات برقی حساس، کپسول آتش نشانی co2 گزینه‌ی بهتری است.
• قرقره و هوزریل : قرقره و هوزریل های خانگی با شیلنگ های لاستیکی که میتواند آب کافی را جهت اطفای حریق در اختیار ساکنین و یا نیروهای امدادی در دسترسی قرار دهد.
• پتوی نسوز: برای آتش‌های کوچک مثل روغن ماهیتابه یا لباس مشتعل سریع و بی‌دردسر است.
• آشکارساز گاز و دود ( سنسور تشخیص دود ) : حتی وقتی در خواب می باشید یا از شروع آتش سوزی اطلاعی ندارید آلارم و هشدار می دهند. فقط کافی است باتری‌شان را هر چند ماه تست کنید.
• چراغ‌قوه و کیت کمک‌های اولیه: آتش را خاموش نمی‌کنند، اما در تاریکی و بی‌نظمی به گرفتن تصمیم درست‌ و پیدا کردن راه خروج ، کمک می‌کنند.

یک اشتباه رایج این است که کپسول را می‌خریم و بعد دیگر نگاهش نمی‌کنیم. کپسولی که فشارش افت کرده یا مهره‌اش گیر کرده، در لحظه‌ی بحران فقط یک استوانه‌ی ناکارآمد فلزی قرمز است. اشتباهات رایج در استفاده از کپسول آتش نشانی و کپسول آتش نشانی و طول عمر آن را حتماً مرور کنید.

آماده‌سازی خانه قبل از زلزله: ارزان‌ترین بیمه‌ی ایمنی

بهترین زمان برای جلوگیری از حریق ثانویه همین حالا است. این کارها را می‌شود در یک آخر هفته انجام داد:

• شیلنگ گاز را بررسی و در صورت لزوم عوض کنید. شیلنگ‌های قدیمی ترک می‌خورند و با کشش به‌راحتی جدا می‌شوند. شیلنگ‌های فلزی انعطاف‌پذیر استاندارد مقاومت بهتری دارند.
• آبگرمکن، پکیج و یخچال را ثابت کنید. وسایل سنگین و بلند باید با تسمه یا پیچ به دیوار محکم شوند. آبگرمکن واژگون‌شده هم لوله‌ی گاز را می‌کند و هم برق را به آب می‌رساند.
• قطع‌کن خودکار گاز را در نظر بگیرید. شیرهای مجهز به حسگر لرزش وجود دارند که هنگام زلزله گاز را خودشان می‌بندند. برای انتخاب و نصب حتماً از نصاب مجاز و متخصص کمک بگیرید.
• قفسه‌ها را مهار کنید و مواد شوینده و حلال را در طبقه‌ی پایین و در ظرف دربسته نگه دارید تا در اثر سقوط قفسه نریزند و با هم ترکیب نشوند.
• مسیر خروج را باز نگه دارید. راهرو، پاگرد و ورودی نباید با جاکفشی، دوچرخه و کارتن و … مسدود شده باشد.
• پیش از فصل سرما بخاری را بازبینی کنید. بخاری و رعایت ایمنی نکته‌های لازم را دارد. که توصیه می شود جهت دریافت اطلاعات تکمیلی در این خصوص از مقاله زیر بازدید بفرمایید.

چطور آتش کوچک را خاموش کنیم؟ ( آتش سوزی زلزله )

اگر آتش در حد یک سطل زباله است و مسیر خروج پشت سر شماست و همچنین ابزار مناسب را در اختیار دارید می‌توانید برای اطفای آن اقدام کنید. قاعده‌ی چهارمرحله‌ای ساده‌ای برای اطفای حریق با کپسول آتش نشانی وجود دارد:

1. پین محافظ را بکشید: چفت ایمنی کپسول را بردارید.
2. نشانه بگیرید: سر نازل را به پایه‌ و مرکز آتش بگیرید، نه بالای شعله ها.
3. فشار دهید: دسته نازل را فشار دهید.
4. جارو کنید: نازل را به‌صورت رفت‌وبرگشتی ( حالت جارو کردن سنتی ) روی پایه‌ و مرکز آتش حرکت دهید.

چند هشدار مهم برای شرایط بعد از زلزله:

• آتش گاز را بدون قطع منبع خاموش نکنید. اگر شعله از لوله‌ی گاز بیرون می‌زند و شیر قابل‌دسترس است، اول گاز را ببندید. اگر نمی‌توانید، خاموش‌کردن شعله می‌تواند فضا را از گاز پر کند و انفجار بعدی را رقم بزند. در این حالت فاصله بگیرید و به آتش‌نشانی خبر بدهید.
• روی آتش برقی آب نریزید. اول برق را قطع کنید و اگر ممکن نبود از کپسول CO2 یا پودر استفاده کنید.
• روی آتش روغن آب نریزید. با پتوی نسوز یا درپوش اکسیژن آتش را قطع کنید. جزئیات را در آتش سوزی کلاس F بخوانید.
• قانون طلایی: اگر آتش به سرعت شعله کشید و گسترش یافت و به دنبال آن دود ناشی از حریق زیاد شد یا مسیر خروج در خطر افتاد، بی‌درنگ و در لحظه از محل خارج شوید. به هیچ عنوان برای برداشتن وسایل اقدام نکنید اولویت در این مرحله حفظ جان است!

خروج امن از ساختمان بعد از زلزله :

• از آسانسور استفاده نکنید : برق ممکن است هر لحظه قطع یا وصل شود و آسانسور گیر کند. از پله‌ها پایین بروید و دست‌تان را به نرده بگیرید، چون ممکن است ترک خورده باشند.
• درها را پشت سر ببندید : در بسته جلوی پخش دود و آتش را می‌گیرد. اگر دود دیدید، خم شوید و نزدیک سطح زمین به صورت سینه خیز حرکت کنید و دهان و بینی را با پارچه‌ی خیس بپوشانید.
• در را پیش از باز کردن لمس کنید : اگر داغ بود، آن طرفش آتش است؛ راه دیگری انتخاب کنید.
• به فضای باز بروید : از ساختمان‌های آسیب‌دیده، تیرهای برق، بالکن و دیوارهای نیمه‌ریخته فاصله بگیرید. در نقطه‌ی تجمع از قبل تعیین‌شده بایستید و تعداد اعضای خانواده را بشمارید.
• دوباره برنگردید : بازگشت برای برداشتن وسیله‌ای که جا مانده یکی از شایع‌ترین علت‌های مرگ در حادثه‌های آتش‌سوزی است. اگر کسی در داخل جا مانده یا حیوان خانگی هنوز در خانه می باشد، فقط به امدادگران خبر بدهید.

پس‌لرزه‌ها و پناهگاه‌های موقت: خطر آتش هنوز تمام نشده

زلزله‌ی اصلی معمولاً آخرین لرزش نیست. پس‌لرزه‌ها می‌توانند ساختمان آسیب‌دیده را ناپایدارتر کنند و آتش‌های خاموش‌شده ناشی از آتش سوزی زلزله را دوباره راه بیندازند. تا زمانی که از نبود نشت گاز مطمئن نیستید، سیگار نکشید و فندک و کبریت روشن نکنید. اجاق، بخاری و آبگرمکن را قبل از بررسی توسط متخصص روشن نکنید و در ساختمان آسیب‌دیده شمع و فانوس روشن نگذارید.

چادرها و پناهگاه‌های موقت خودشان محیط پرخطری برای آتش بعد از زلزله هستند، چون پارچه و پتو ( وسایل قابل اشتعال ) و وسایل گرمایشی ( منبع آتش ) کنار هم‌اند. سوخت و کپسول گاز مایع را بیرون چادر، در فضای باز و سرپا و محکم نگه دارید، از آوردن بخاری و منقل داخل چادر پرهیز کنید (علاوه بر آتش، خطر گاز مونوکسید کربن و خفگی هم وجود دارد) و به کودکان بگویید نزدیک آتش نروند. اطلاعات رسمی را از رادیو یا پیام‌های مدیریت بحران دنبال کنید و شایعه ها را بازنشر ندهید.

آتش سوزی زلزله در محل کار و ساختمان‌های عمومی

در محیط کار، آتش سوزی زلزله می‌تواند به‌مراتب خطرناک‌تر باشد، چون مواد قابل‌اشتعال، تجهیزات برقی و تعداد افراد بیشتر است. مدیران و مسئولان ایمنی به این موارد توجه کنند:

• برنامه‌ی اضطراری مکتوب: مشخص کنید چه کسی گاز و برق را قطع می‌کند، چه کسی افراد را می‌شمارد و چه کسی با اورژانس تماس می‌گیرد. این برنامه باید تمرین شده باشد؛ مانور اضطراری چارچوب آن را شرح می‌دهد.
• مهار قفسه‌ها و مخازن: قفسه‌های انبار و بشکه‌های مواد قابل‌اشتعال را مهار کنید و مواد ناسازگار را کنار هم نگذارید. برای انبار و کارخانه،مقاله ایمنی آتش سوزی در انبار و کارخانه ها را مشاهده بفرمایید.
• سیستم‌های اعلام و اطفا: سیستم اعلام حریق و اجزای آن باید باتری پشتیبان داشته باشد تا در قطع برق هم کار کند. در سیستم اسپرینکلر، لوله‌ها و اتصالات باید توان مقاومت در برابر حرکت و نشست ساختمان را داشته باشند؛ سیستم اسپرینکلر و اجزای آن و سیستم اسپرینکلر و تامین آب مورد نیاز آن. اگر لوله‌های آب شهری بشکنند، وجود منبع آب ذخیره و پمپ مستقل حیاتی می‌شود؛ پمپ آتش نشانی.
• جعبه و کپسول در دسترس: در هر طبقه و نزدیک خروجی‌ها، جعبه آتش‌نشانی و کپسول مناسب نصب باشد و دسترسی به آن بدون مانع باشد؛ جعبه آتش نشانی برای محل کار.
• بازرسی پس از لرزه: پیش از بازگشت کارکنان، تجهیزات اطفا و سیستم اعلام حریق را بررسی کنید و هر چه آسیب دیده فوری تعمیر یا جایگزین نمایید.

کیف اضطراری و برنامه‌ی خانوادگی :

آمادگی فقط خرید وسایل ایمنی نیست. یک برنامه‌ی ساده‌ی خانوادگی که همه از آن خبر داشته باشند، کارآمدتر از ده کپسول در انباری است.

• کیف اضطراری را نزدیک در خروجی نگه دارید: چراغ‌قوه‌ی LED با باتری اضافه، پاوربانک، سوت، کیت کمک‌های اولیه، داروهای ضروری، آب و خوراکی خشک، دستکش کار، ماسک، کپی مدارک مهم و کمی پول نقد.
• نقطه‌ی تجمع: با خانواده توافق کنید اگر پراکنده بودید کجا همدیگر را پیدا کنید. شبکه‌ی تلفن بعد از زلزله اغلب قطع یا شلوغ است.
• تقسیم وظیفه: مشخص کنید چه کسی گاز را می‌بندد، چه کسی برق را و چه کسی از کودک یا سالمند مراقبت می‌کند.
• تمرین سالانه: سالی یک بار، مثلاً نزدیک روز ملی ایمنی در برابر زلزله (۱۳ آبان)، ده دقیقه سناریو را با خانواده اجرا کنید. با کودکان ساده و بدون ترساندن صحبت کنید؛ نکات ایمنی آتش نشانی برای کودکان کمک می‌کند.
• شماره‌های ضروری را حفظ کنید: آتش‌نشانی ۱۲۵، اورژانس ۱۱۵، اضطراری گاز ۱۹۴ و اضطراری برق ۱۲۱.

پرسش‌های متداول درباره‌ی آتش سوزی زلزله :

آیا بعد از هر زلزله باید گاز را ببندم؟

اگر بوی گاز می‌آید، صدای نشت می‌شنوید یا احتمال آسیب لوله و شیلنگ‌ها هست، بله. بسیاری از متخصصان در لرزه‌های شدید بستن شیر را برای احتیاط توصیه می‌کنند. اما بازکردن دوباره‌ی آن را به شرکت گاز یا فرد مجاز بسپارید.

اگر بوی گاز آمد، می‌توانم داخل خانه تلفن بزنم؟

از داخل فضای آلوده نه. اول خارج شوید و از بیرون با ۱۹۴ تماس بگیرید. استفاده از کلید برق و وسایل جرقه‌زن در فضای پر از گاز خطرناک است.

کپسول آتش‌نشانی در خانه واقعاً لازم است؟

بله. بیشتر آتش سوزی زلزله در لحظات اول کوچک‌اند و کپسول دم‌دست می‌تواند مانع گسترش آن‌ها شود. فقط باید سالم، شارژ‌شده و در مسیر خروج باشد.

جعبه آتش‌نشانی را کجا نصب کنم؟

در محل قابل‌دسترس، نزدیک مسیر خروج و دور از مانع، و حتماً با پیچ و رول‌پلاک مناسب به دیوار مقاوم، تا در لرزش نیفتد.

برای مسیر کابل کدام بهتر است: سینی، نردبان یا سبد کابل؟

بستگی به نوع و وزن کابل دارد. سینی گزینه‌ی همه‌منظوره است، نردبان برای کابل‌های سنگین با تهویه هوای بهتر و سبد برای کابل‌های سبک و شبکه. انتخاب نهایی را به مختصص ایمنی و برق بسپارید.

چه زمانی می‌توانم برق را دوباره وصل کنم؟

فقط بعد از اطمینان از سالم‌بودن سیم‌کشی و نبودن نشتی آب یا بوی سوختگی. اگر شک دارید، برق‌کار خبر کنید و خودتان اقدامی انجام ندهید.

آیا آتش‌نشانی همیشه به‌موقع می‌رسد؟

در بحران‌های بزرگ، نه لزوماً. جاده‌ها بسته می‌شود و حادثه‌ها هم‌زمان‌اند. به همین دلیل آمادگی شخصی اهمیت دارد.

جمع‌بندی

آتش سوزی زلزله فاجعه‌ای نیست که نتوانیم جلویش را بگیریم. بیشتر این حریق‌ها از دو منبع ساده شروع می‌شوند: گاز و برق. اگر شیر گاز و کلید اصلی برق را بشناسید، مسیر کابل‌ها را مهار کنید، جعبه آتش‌نشانی و کپسول را در جای درست و محکم نصب کنید و خانواده یا همکارانتان برنامه‌ی ساده‌ای بلد باشند، شانس مهار حریق ثانویه، آتش سوزی زلزله چند برابر می‌شود.

خلاصه‌ی عملی از آتش بعد از زلزله در گذشته : در آتش سوزی زلزله بوی گاز را جدی بگیرید، بعد از لرزش و زلزله، گاز و برق را قطع کنید، از شمع استفاده نکنید، تجهیزات اطفا را در مسیر خروج داشته باشید و اگر آتش بزرگ بود، جان را بر مال ترجیح دهید. اگر برای تهیه‌ی جعبه آتش‌نشانی یا محافظ های کابل مثل سینی، نردبان و سبد کابل به کمک نیاز داشتید، می‌توانید از مجموعه‌هایی مانند آدر توان نامی هم تهیه کنید.